پایگاه خبری تحلیلی آریا جوان

آخرين مطالب

چرا سیل می آید؟ گفتگو

چرا سیل می آید؟

  بزرگنمايي:

آریا جوان-واژه دیگری را نیز می شنویم "سیل" بله سیل ! واژه ای که باخود ویرانی و بی شفقتی طبیعت را تداعی می کند. سیل به معنی طغیان آب، زیر آب رفتن گستره‌ای از زمین و طوفانی شدن می‌باشد. در معنای «آب جاری شده»، کاربرد این واژه بر ریزش جریان دلالت داشته و مخالف معنی عدم ریزش یا «فرونشینی» است. در خلال یا پس از یک بارندگی شدید، مقدار دبی رودخانه به سرعت افزایش یافته و در نتیجه آب از بستر عادی خود سر ریز و دشت سیلابی و مناطق اطراف را دربر می‌گیرد. با بررسی دشت سیلابی قدیمی و آبرفت های آن، شاید بتوان با درجه‌ای از تقریب احتمال وقوع و بزرگی سیل های آتی منطقه را مشخص کرد. اصولاً بزرگی سیل ها و تکرار آن‌ها در طول زمان تابع شدت بارندگی، نفوذپذیری زمین و وضع توپوگرافی منطقه است.

البته امروزه به دلیل دخالت های بی رویه در بسیاری نقاط که قبلاً سیل نمی‌آمده، طغیان های بزرگی مشاهده می‌شود. فعالیت بشر به چند صورت احتمال وقوع سیل را افزایش می‌دهد. از آن جمله می‌توان به ساختمان‌سازی در دشت سیلابی رود که مستلزم اشغال بخش‌هایی از آن است و باعث کاهش ظرفیت طبیعی رود می‌شود، اشاره کرد. به این ترتیب محدوده‌ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می‌رود، گسترده‌تر می‌گردد.

شهرسازی‌ها و حذف گیاهان باعث کاهش مقدار آب نفوذی و افزایش آب سطحی می‌شود. حجم زیاد آب از یک طرف بر بزرگی طغیان می‌افزاید و از طرفی با افزایش فرسایش، رسوباتی به وجود می‌آورد که با برجای گذاشتن آن‌ها ظرفیت بستر اصلی رود کاهش می‌یابد. موارد پیش معمولاً تاثیر تدریجی دارند، ولی سیل های ناگهانی و فاجعه آمیز اغلب بر اثر تخریب سدها و بندها، ایجاد می‌شوند.

چراسیل می آید؟
گفته می شود از زمان‌های ماقبل تاریخ، مردم بجهت دسترسی به سیستم حمل و نقل ارزان و راحت و همچنین داشتن دسترسی به منابع غذائی و تجارت، در کنار دریاها و رودخانه‌ها مسکن می‌گزیدند؛ چنانچه جمعیت انسانی در کنار منابع طبیعی آبی متمرکز نبودند، هیچ نگرانی از بروز سیل وجود نداشت. ولی به هر روی وجود خاک حاصلخیز کنار رودخانه‌ها منوط به جاری شدن سیلاب‌های متعدد و وجود انواع رسوب گذاری‌های عادی همراه با آن می‌باشد.

سیلاب‌های برخاسته از دریا قدرت ایجاد طغیان‌ها یا در هم نوردیدن استحکامات ضد سیل مانند سیل شکن‌ها و همچنین صاف کردن تپه‌های شنی یا پر کردن نواحی گود زمین را دارا است. بنابراین در زمین‌های ماورای این استحکامات ساحلی امکان سیل گرفتگی و آسیب دیدگی متصور است. عواملی مانند طوفان‌های سهمگین طوفان‌های برق آسا، جزر و مد بلند، پدیده تسونامی یا ترکیب اینها، باعث ایجاد سیلاب‌های دریایی می‌گردند. از آنجائیکه اکثر مناطق شهری در کنار ساحل بنا شده‌اند، این تهدید جدی در تمام نقاط جهان وجود دارد.

بسیاری از رودخانه‌ها که در مرزهای زمین‌های نسبتاً مسطح جاری هستند، دشت‌های سیلابی را تشکیل می‌دهند. در هنگام شدید بودن سیل، جمع شدن گل ولای بروی زمین‌های زراعی باعث کاهش حاصل خیزی آن‌ها خواهد گردید. در فرهنگ‌های کشاورزی اولیه، ارتباط چرخه سالیانه سیل و سال زراعی از اهمیت بالائی برخوردار بوده بخصوص در مورد مصریان باستان ساکن در مجاورت رود نیل و ساکنان بین النهرین در کنار رود خانه‌های دجله و فرات.

سیل معمولاً زمانی به وقوع می‌پیوندد که یک سطح پست زمین از آب پر شده باشد. بدترین حالت‌های سیل رودخانه‌ای معمولاً در زمین‌های حاشیه‌ای یک رود جاری می‌شود. به عنوان نمونه می‌توان از سیل‌های کوئینزلند در ژانویه سال 1999 نام برد که در آن بخش جنوب شرق کوئینزلند به زیر آب فرو رفت. سیل زمانی رخ می‌دهد که خاک و پوشش گیاهی یک منطقه توانائی جذب کامل آب را نداشته باشد. در این زمان حجم آب به صورت غیرقابل کنترل از طریق کانال‌های رودخانه‌ای یا حفره‌های طبیعی یا مخازن آب دست‌ساز بشر، ریزش می‌نماید.

سیل‌های دوره‌ای به صورت طبیعی در بسیاری از رودخانه‌ها رخ داده و باعث بوجود آمدن مناطقی بنام دشت‌های سیلابی می‌گردد. علت وقوع این سیلاب‌ها بارش باران‌های شدید و گاهی نیز توام با ذوب برف است که باعث طغیان رود خانه و جاری شدن آب در زمین‌های حاشیه‌ای رود می‌شود. نام سیلابی که به یکباره و بدون هیچ فرصت قبلی ایجاد و جاری می‌شود، سیل آنی است. سیلاب‌های آنی معمولاً در اثر بارش بیش از حد در یک منطقه نسبتاً کوچک ایجاد می‌گردند. از سوی دیگر سیل نواحی ساحلی نیز بر اثر بادهای شدید سطح اقیانوس یا بواسطه امواج حاصله از زمین لرزه‌های کف دریا بوجود می‌آید. البته شمار عوامل ایجاد سیل زیاد است.

باران‌های موسمی در کشورهای استوائی مانند بنگلادش، توانائی ایجاد سیل‌هایی خانمان برانداز را دارند. طوفان‌های دریایی موسوم به هاریکان نیز دارای خصوصیاتی هستند که در کل توان ایجاد سیل‌های مخرب را دارند. (سیل دریایی که ارتفاع آن به 8 متر می‌رسد) است که در اثر حرکت هاریکان دریایی به سمت ساحل بوجود می‌آید. مرکز هاریکان از فشاری بسیار پائین برخورد بوده و بنابراین در موقع طوفان، سطح دریا چندین متر به بالا کشیده می‌شود. این نوع از سیل‌های ساحلی بطور مکرر در بنگلادش رخ می‌دهند.

سر منشاء سیل‌های ساحلی در اروپا طوفان‌های سهمگین اطلس هستند که باعث وارد شدن فشار به آب و راندن آن به سمت ساحل می‌گردند. خصوصاً اگر این فرایند با جزر و مد شدید همراه شود، تخریب گر خواهد بود. سیل‌های آنی ناشی از ذوب برف کوه‌ها، تحت شرایطی نادر و با امتزاج با امواج گرم، به عاملی مخرب تبدیل می‌شوند که باعث ازبین رفتن جان و مال مردم می‌شوند. زمین لرزه‌های کف دریا، فعالیت جزایر آتشفشانی که بشکل‌گیری مواد مذاب می‌انجامند و ریزش خاک کف دریا بر طبقات قاره‌ای تماماً آبستن موج‌های جزر و مدی بنام سونامی هستند که باعث تخریب مناطق ساحلی خواهند شد.

سیل‌ها از متداول‌ترین فجایع طبیعی در سراسر جهان بحساب می‌آیند. از این روی، برای جبران خسارات، بیمه کردن اموال و کشاورزی در مقابل نابودی ناشی از وقوع سیل امری بسیار ضروری است، زیرا بروز سیل امری نسبتاً قابل پیش‌بینی محسوب می‌گردد.

آیا می شودسیل را پیش‌بینی کرد؟
دراین خصوص ،هدف از پیش‌بینی سیل، درحقیقت، برآورد دبی جریان و سطح سیلابی است که در یک دوره بازگشت مشخص (مثلاً در یک دوره 25، 50 یا 100 ساله) احتمال وقوع آن وجود دارد. نتایج این پیش‌بینی که سیلاب طراحی نام دارد، به عنوان مبنایی برای انتخاب روش‌های مقابله با سیل مورد استفاده قرار می‌گیرد. سیلاب طراحی معمولاً بر مبنای هزینه لازم برای کنترل آن و میزان ریسک و خطری که تخریب سیستم کنترل سیلاب پیشنهادی برای جان انسان‌ها دارد، انتخاب می‌شود.

در مواردی که گسیختگی سازه آبی منجر به از دست رفتن جان انسان‌ها و اموال زیادی بشود، طراحی بر مبنای سیلابها با احتمال رخداد کمتر و دوره بازگشت طولانی تر، مثلاً سیلاب 1000 ساله و حتی بیشتر، انجام می‌شود. سطح گسترش و ارتفاع این سیلابها بیش از سیلابهایی است که از احتمال رخداد بیشتری برخوردارند. پیش‌بینی سیلاب طراحی به دو صورت تحلیلی و زمین‌شناسی انجام می‌شود که اغلب مکمل یکدیگرند. عواملی که برای پیش‌بینی تحلیلی سیلاب مورد توجه قرار می‌گیرند شامل موارد زیر است:
بررسی توپوگرافی بخشی از حوضه آبریز که جریان آب را به منطقه مورد مطالعه تامین می‌کند.
تعیین نوع پوشش سطح زمین (سنگ، خاک، گیاهان)، جهت تخمین نسبت آب جاری شده به آب نفوذی و تبخیرشده.
تعیین بزرگترین رگبار و بارندگی محتمل با توجه به داده‌های موجود.
توجه به فصل، زیرا شرایطی مثل اشباع بودن زمین از آب یا پوشیده بودن سطح آن از برف تاثیر مستقیمی بر جریان سطحی آب دارند.
تعیین ظرفیت ذخیره بستر اصلی رود و دشت سیلابی اطراف آن، تغییرات احتمالی در ظرفیت ذخیره بخش‌های پائین رود در آینده نیز مورد توجه قرار گیرد.
این روزها اهمیت پوشش گیاهی از نقطه نظر آبخیزداری بیولوژیک بسیار مد نظر می باشد.
استادان نگارنده، در دوره کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران؛ تاکید زیادی براهمیت پوشش گیاهی در پیشگیری از رخدادسیل داشتند.

امکان محاسبه حداکثر احتمال سیل
به صورت کلی محاسبه حداکثر سیل محتمل محتاج برآورد پتانسیل بارش و مقدار و نحوه توزیع بارش در داخل حوضه آبریز است. مقدار آبدهی یا سطح آب رودخانه بر حسب زمان، معمولاً توسط منحنیهای خاصی به نام هیدروگراف نشان می‌دهند. به این منظور اغلب از هیدروگراف واحد استفاده می‌شود. مقدار آبدهی رود در یک مدت زمان مشخص از روی هیدروگراف قابل محاسبه است. به منظور پیش‌بینی سیل معمولاً مقادیر محاسبه شده برای جریان به تراز (ارتفاع) آب تبدیل می‌شود. مبنای پیش‌بینیهای زمین‌شناسی شامل تعیین مرزهای دشت سیلابی توسط تصاویر فضایی و عکسهای هوایی، جهت تعیین پراکندگی آبرفتها و خاکهای جدید (کواترنر) در دره و شناسایی اشکالی که به وقوع سیل مربوط می‌شوند، ازجمله پادگانه‌ها، گودالها و مانند آن است، می‌باشد.

این بررسیها زمان دقیق وقوع یک سیل در گذشته را مشخص نمی‌سازد. بلکه ضمن تاثیر وقوع آن در زمان‌های جدید زمین‌شناسی احتمال رخداد مجدد آن را گوشزد می‌کند. نتایج بررسیهای زمین‌شناسی مخصوصاً در جاهایی که رکود طولانی از وضعیت آب و هوایی وجود ندارد، می‌تواند از روش تحلیلی دقیق تر باشد.

نقش پوشش گیاهی در جلوگیری از بروز سیلاب‌ها
در هنگام ریزش آب باران‌های سنگینی که باعث بروز سیلاب‌ها می‌شوند، ذرات آب با شاخ و برگ درختان جنگل برخورد می‌کنند و تا حد زیادی از سرعت آن‌ها کاسته می‌شود. همچنین خاک جنگل هم پوشیده از شاخ و برگ گیاهان و درختان است که باعث جذب آب می‌شود و جویبارهایی با آب ذلال را به وجود می‌آورد. اطلاع از چگونگی جریان، حجم، شدت، مدت، مکان و بالاخره زمان وقوع سیلها اهمیت ویژه‌ای در طراحی و نگهداری سازه‌های مهندسی، مخصوصاً تاسیسات آبی و همچنین پیش‌بینی خطرات و زیان های احتمالی ناشی از سیل دارد. به دلیل شرایط آب و هوایی کشورمان سیلابها، چه از نوع بهاره و ناشی از ذوب برف باشند و چه از نوع ناگهانی ناشی از رگبار، بخش عمده‌ای از جریان سطحی اغلب رودهای حوضه مرکزی را تشکیل می‌دهد.

جبران خسارات مالی با بیمه کشاورزی ومنابع طبیعی
سازوکار بیمه کشاورزی ومنابع طبیعی بیش از سه دهه درایران قدمت دارد و ریسک های متنوعی را در زیر بخش های زراعت، دامپروری، باغبانی و منابع طبیعی زیرپوشش حمایتی خود دارد. تقریبا می شود گفت تمامی محصولات و فعالیت های تحت پوشش حمایتی بیمه کشاورزی در ایران زیر پوشش خطر سیل قراردارند. اما در حقیقت مدیریت ریسک های فنی که در رخداد یا تشدید آثار ناشی از این بلیه طبیعی موثر هستند، به عهده دستگاه های مسوول ذیربط، با مشارکت عموم مردم است.

اکنون این یک فرصت است که عموم مردم و به ویژه بهره برداران بخش ارزشمند کشاورزی کشور می توانند به شعب بانک کشاورزی یا شرکت های خدمات بیمه کشاورزی در سراسر کشور مراجعه و از خدمات نوین این بیمه - که طیف گسترده ای از ریسک ها، ازجمله سیل را زیر پوشش دارد- آگاهی یافته و فعالیت خود را زیر پوشش حمایتی این بیمه که متعلق به همه مردم ایران است قراردهند.

شایسته است همراه وهمزمان با رویکرد کشاورزان ایرانی به بیمه نمودن فعالیت خود، دولت نیز آنچنان که در قانون برنامه ششم توسعه و بودجه سالیانه نیزآمده است، اعتبارات مورد نظر را که از جنس حق بیمه سهم دولت هستند، بهنگام و کافی تامین نماید. در پایان این را به خاطر داشته باشیم که با پوشش گیاهی آگاهانه و اقدامات بیولوژیک می توان تاحد بسیار زیادی خطر سیل راکنترل کرد و ایرانی در آرامش از این خطر بنیان کن فراهم آورد. در تجربه ای که در طول دوران تحصیل در دانشگاه تهران داشتم، می توان ادعا کرد که با مدیریت اصولی منابع طبیعی کشور می توان از شدت خسارات سیل تاحد بسیار زیادی کاست.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

چرا سیل می آید؟

گزارشی از 40 سال پرسش و پاسخ رهبر انقلاب با دانشجویان

تهیه‌کننده سریال «دلدادگان»: بارها به خانه «پانته‌آ بهرام» رفتیم، اما بازگشت به دلدادگان را نپذیرفت

به من گفتند این فیلم را نساز!

آذری جهرمی:به آن مسئول عالیرتبه گفتم شبکه های اجتماعی داخلی بیش از1.5میلیون،ظرفیت پوشش ندارند

دیدگاه 20 موسیقی‌دان درباره کنسرت خیابانی

بانوان به دلیل نقش های پیچیده خانواده و اجتماع نیازحمایت بیشتری نسبت به آقایان دارند

حسام‌الدین سراج: جامعه ما در تمنای «امید» است

فریدون آسرایی: فضای مجازی تضمین فروش کنسرت‌هاست

محمدیان: حضور زنان ورزشکار در رویدادهای بزرگ، نتیجه مشارکت حرفه ­ای و شایستگی فنی آن­ها است

فرخنده سلیمانی: حضور بانوان ایرانی در مقام داور «بلوبج» در مسابقات بین المللی، موفقیت بزرگی است

احمدی: مشارکت مردمی در برنامه های جشنواره جاده ولایت ضروری است / تبلیغ و ترویج فرهنگ رضوی مهمترین هدف این ‏برنامه است

محب اهری: به دلیل مشکل مالی تزریق آمپول‌هایم عقب افتاده است

دیدار معاون فرهنگی و توسعه ورزش همگانی وزارت ورزش و جوانان با رئیس فدراسیون تیراندازی با کمان

دبیر فدراسیون تیراندازی :به دلیل پر مدال بودن این رشته ملزم به توجه بیشتر هستیم/مسوول روابط عمومی نمایشگاه : نمایشگاه پیشانی اقتصادی هر کشور است

1930 روستا و 7 شهر زلزله زده غرب کشور چادردار شده اند

پيش‌شرط‌ هايي که قبل از ازدواج به دردتان مي‌خورد

براي موفقيت، منتظر تاييد ديگران نباشيد

اصلي‌ترين دلايل زياد عرق کردن

ويژگيهاي يک فرد شاد را بشناسيد

گام هايي براي ساختن خويش

هشدار در مورد آلودگي‌هاي پنهان فست فودها

ريسک کنيد و به سمت کارهاي جديد برويد

فراگيري مهارت هايي براي زندگي بهتر

فراموشي براي حافظه مفيد است!

اهميت استفاده از نخ دندان

مدير عامل ميلياردر اينستاگرام از عادات خود براي رسيدن به موفقيت مي گويد

فست فود بخوريد به پنج شرط

چشمان‌تان را هنگام خستگي نماليد

آغاز انتخاب رشته کارشناسي ارشد 96؛ از فردا

چگونه با ترس مقابله کنيم؟

تناسب اندام با استفاده از وزن بدن

استفاده از تلفن همراه در شب نوجوانان را افسرده مي‌کند

رسانه و آسيب اجتماعي اعتياد

به خودت اعتماد داري؟

دستگيري فروشندگان سئوالات تقلبي امتحانات نهايي در تهران

گرما و کم‌آبي بدن

مردان سريع‌تر مي‌دوند يا زنان؟

حالا ١٨‌ساله‌هاي سوخته‌ايم

راههاي آب کردن چربي پايين تنه

تاثير مصرف "شکلات" در کاهش ضربان‌هاي نامنظم قلب

استفاده از گازوئيل در نوشابه‌هاي گازدار

مراقب شگرد جديد مجرمان سايبري باشيد/ سرقت اطلاعات کاربران

چرا بايد شاد باشيم؟

هشدار نسبت به عوارض خطرناک سيگارهاي قاچاق

پاستيل‌خورها قدبلند‌ترند؟

هشدار درباره استفاده از داروهاي دوپينگ و هورمون رشد در باشگاه‌هاي بدنسازي

شاه مازندران در زندان درگذشت+ تصاوير شاه مازندران در بيمارستان و سردخانه

ورزش‌هايي براي افزايش سلامت زانو

توصيه‌هاي ورزشي براي بيماران مبتلا به ميگرن