پایگاه خبری تحلیلی آریا جوان

آخرين مطالب

آشنایی با ساز قیچک خواندني

آشنایی با ساز قیچک

  بزرگنمايي:

آریا جوان - ساز قیچک یک ساز زهی آرشه‌ای مقید است. این ساز هم در موسیقی دستگاهی و ملی و هم در موسیقی محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. قیچک را هم با آرشه می‌توان نواخت و هم با مضراب.


سرویس فرهنگ و هنر - قیچک یک ساز زهی آرشه‌ای مقید است که در ساخت آن از چوب، پوست و فلز استفاده می‌شود. این ساز در ابتدا در موسیقی محلی و نواحی ایران استفاده می‌شد، ولی با گذشت زمان و با تغییرات مختصری که در آن ایجاد شد در گروه نوازی ساز‌های ملی نیز متداول شد و آن را قیچک شهری نامیدند. قیچک محلی بیشتر در بلوچستان و سیستان رواج و کاربرد دارد. برای آشنایی با قیچک شهری، بلوچی و سیستانی با ما همراه باشید.
ساز قیچک شهری
از قیچک شهری برای گروه نوازی ملی و موسیقی دستگاهی استفاده می‌شود. برای نواختن قیچک، ساز را نشسته و به صورت عمودی با دست چپ نگه می‌دارند و با دست راست آرشه را به صورت افقی، در حرکات رفت و برگشت بر سیم می‌کشند. طول این ساز حدود 56 سانتی متر است و اجزای اصلی آن عبارتند از کاسه، دسته و سرپنجه.
اجزای تشکیل دهنده‌ی قیچک
ساز قیچک در انواع قیچک معمولی، قیچک محلی و قیچک آلتو و قیچک باس (که برای تامین صدای بم در گروه نوازی‌های ساز‌های ملی ساخته و استفاده می‌شوند)، وجود دارد اما به طور کلی موارد زیر اجزای تشکیل دهنده همه آنها را تشکیل می‌دهند.
کاسه‌ی طنینی
بدنه‌ی اصلی قیچک از چوب گردو، توت یا چوب‌های محکم دیگر به صورت یک تکه ساخته می‌شود. کاسه‌ی طنینی حجیم است و دو فرو رفتگی بزرگ در طرفین دارد که آن را به دو قسمت بزرگ و کوچک تقسیم می‌کند؛ که قسمت کوچک در پایین ساز است و روی آن پوست می‌کشند و خرک را روی پوست نصب می‌کنند. دهانه‌ی بزرگ‌تر باز و بدون پوست است و دسته تا روی آن ادامه دارد.
جنس پوست قیچک
پوست قیچک از پوست گوسفند یا آهو است.
دسته
جنس دسته از همان چوب بدنه است که به صورت یک تکه با بدنه تراشیده می‌شود. این ساز دارای دسته‌ی کوتاه است و از یک طرف به کاسه‌ی بزرگ‌تر و طرف دیگرش به سر پنجه متصل است. قیچک فاقد دستان بندی است و تمام فواصل موسیقی ملی را روی آن می‌توان اجرا کرد.
سرپنجه
یک جعبه‌ی کوچک و تو خالی از جنس چوب است که در ابتدای دسته است و چهار گوشی دو به دو در طرفین آن قرار دارد. در انتهای سرپنجه تاج قیچک با یک خمیدگی روبه عقب قرار گرفته است.

گوشی‌ها
این ساز به تعداد سیم‌هایش دارای چهار گوشی از جنس چوب است که به صورت میخ‌های سر پهن در طرفین گوشی دو به دو قرار گرفته‌اند.
شیطانک
شیطانک یک قطعه چوب باریک و کم ارتفاع و به اندازه‌ی عرض دسته است که بین سر پنجه و دسته قرار دارد. دارای شیار‌های کم عمق برای عبور سیم‌ها است.
خرک
خرک قیچک از جنس چوب و گاه استخوان است. دارای ارتفاع تقریبی دو سانتی متر است که با دو پایه‌ی کوچک خود روی پوست کاسه‌ی کوچک‌تر قرار گرفته و سیم‌ها از روی شیار‌های آن عبور می‌کنند و به سیم گیر می‌رسند.
سیم گیر
در انتهای بدنه‌ی کاسه قطعه‌ای کوچک از جنس چوب یا فلز نصب شده و یک سر گره دار سیم به آن بسته می‌شود.

تعداد و جنس سیم‌ها
ساز قیچک دارای چهار عدد سیم از جنس فلز است که چهارمین سیم آن ضخیم‌تر و دارای روکش است. طول سیم‌ها در قیچک معمولی از سیم گیر تا شیطانک حدود 33 سامتی متر است.
وسعت صوتی
وسعت صدای ساز قیچک معمولی حدود دو اکتاو است و به علت عدم وجود دستان بندی، تمام فواصل موسیقی ملی اعم از پرده، نیم پرده و ربع پرده روی این ساز قابل اجرا است.
کوک سیم‌ها
کوک سیم‌های قیچک معمولی به صورت پنجم پایین رونده است و کوک سیم‌های سوم و چهارم در مقام‌های مختلف قابل تغییر هستند.

کلید نت نویسی
نت نویسی قیچک معمولی و آلتو با کلید سل خط دوم حامل و برای ساز قیچک باس با کلید فا خط چهارم است.
آرشه‌ی ساز قیچک
برای قیچک معمولی از آرشه‌ی ویولن و قیچک بزرگ‌تر (قیچک باس) از آرشه‌ی ویولن سل استفاده می‌شود.
انواع قیچک
قیچک معمولی (در بالا توضیح داده شد) قیچک محلی (که در ادامه با آن آشنا می‌شویم) قیچک آلتو و قیچک باس که برای تامین صدای بم در گروه نوازی‌های ساز‌های ملی ساخته و استفاده می‌شوند.
معرفی قیچک‌های محلی
قیچک‌های محلی در دو نوع قیچک بلوچستان و قیچک سیستان وجود دارند که دارای شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با یکدیگر هستند. در ادامه به معرفی این دو نوع ساز قیچک محلی می‌پردازیم.
1. قیچک بلوچستان (سروز یا سرود)
سروز که در بلوچستان پاکستان به آن ساروز یا سارود هم می‌گویند در زبان فارسی به قیچک یا غژک معروف است. این ساز از ساز‌های رایج در ایران قدیم بوده و امروزه بیشتر در بلوچستان و سیستان و به صور پراکنده در استان‌های هرمزگان و کرمان کاربرد دارد. از نظر ظاهری تقریبا شبیه قیچک شهری است، ولی دارای تعداد سیم بیشتر (10 یا 11) است. 4 تا از سیم‌ها سیم‌های اصلی هستند که آرشه روی آن‌ها کشیده می‌شود و روی بقیه‌ی سیم‌ها آرشه کشیده نمی‌شود و از ارتعاش سیم‌های اصلی مرتعش می‌شوند. از قیچک بلوچی برای همراهی آواز‌های بلوچی در مراسم‌های شادی و عروسی و موسیقی درمانی استفاده می‌کنند.

2. قیچک سیستان
از نظر ساختمان و ویژگی‌های ظاهری شبیه ساز قیچک بلوچی است، اما دارای کاسه‌ی طنینی کشیده‌تر بوده و تکنیک‌های ساده‌تری دارد. دارای 10 سیم است که 3 تای آن اصلی و 7 تای آن فرعی است. از قیچک سیستانی برای همراهی آواز‌های سیستانی با همراهی ساز‌هایی مثل دهل بزرگ و قاشقک استفاده می‌شود. همچنین در مراسم‌های شادمانی و ختنه سوران هم از این ساز استفاده می‌کنند.

در پایان می‌توانید نوازندگی ساز قیچک از هنرمند خوب ایرانی را مشاهده کنید:


ساغر شفیعی





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

زنده شدن جوان 20 ساله در مراسم تشییع جنازه‌اش!

اینفوگرافی/ کدام کشورها ارزان‌ترین بنزین دنیا را دارند؟

راه‌حل خطرناک مادر آمریکایی برای مبارزه با گرما حاشیه‌ساز شد

فال روزانه سه شنبه 25 تیر 1398

بوی بد حافظه را تقویت می‌کند!

تبلیغات موسیقی، مافیا ندارد / در سریال مانکن، کاراکتر متفاوتی از من خواهید دید

نماهنگ زیبای «شاه پناهم بده»

همکاری جدید امید صباغ‌نو با حجت اشرف‌زاده

فال روزانه دوشنبه 24 تیر 1398

اصطلاح "نور به قبرش ببارد" از کجا آمده است؟

لحظات هولناک یک گروه ارتشی

اینفوگرافی / پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان کدامند؟

کشف دندان باستانی با سه ریشه/ عکس

فال روزانه یکشنبه 23 تیر 1398

گذرنامه کدام کشور اروپایی معتبرتر است؛ بریتانیا، آلمان یا فرانسه؟

عطری که بوی حرم می‌دهد/ سوغاتی نوستالژیک زائران امام هشتم از کجا می‌آید؟

عوارض خطرناک ایستاده نوشیدن آب!

روستایی در تونس که مردم آن در زیر زمین زندگی می‌کنند

کفش‌ پاشنه‌ بلند از کی مد شد؟

روستایی در تونس که مردم آن در زیر زمین زندگی می کنند

فال روزانه شنبه 22 تیر 1398

دری تاریخی متعلق به یک خانوادۀ ایرُنی در جمهوری اوستیا- آلانیا در منطقه قفقازِ روسیه

جسد مرد تنهای فرانسوی 11 سال پس از مرگ در خانه‌اش پیدا شد

یکی از کهن‌ترین کلیساهای جهان در غرب دریای خزر کشف شد

کشف سوراخ در جمجمه‌های باستانی+تصاویر

فال روزانه جمعه 21 تیر 1398

ماجرای حواشی دفترچه خاطرات دوران مجردی نویسنده مشهور روس / لئو تولستوی از زاویه‌ای دیگر

فال روزانه پنجشنبه 20 تیر 1398

داستان زندگی زنی که از مردان بهتر می‌جنگید / از شمشیربازی تا حضور در جنگ جهانی

فال روزانه چهارشنبه 19 تیر 1398

لاک‌پشت غول‌پیکر گالاپاگوس با وزنی معادل 400 کیلوگرم و طول بیش از 2 متر

سازمان غذا و داروی آمریکا: وجود 60 حشره در 100 گرم شکلات طبیعی است

فال روزانه سه شنبه 18 تیر 1398

در چه سنی باهوش‌تریم؟

فال روزانه دوشنبه 17 تیر 1398

ایموجی‌ای که کار دست یک کارمند داد

از سم عنکبوت تا شیر سوسک؛ معجزه سلامتی انسان

با نام‌ خیابان‌های تهران قبل از انقلاب اسلامی آشنا شوید

بهترین ساعات شبانه روز برای برقراری رابطه جنسی کدام است؟

فال روزانه یکشنبه 16 تیر 1398

بیماری روانی استالین چه بود؟

روش عجیب هیتلر برای آمادگی در سخنرانی‌های بزرگ + تصاویر

فـال روزانـه شنبه 15تیر 1398

نام محلات تهران از کجا می‌آید؛ چرا فرمانیه؟ چرا جوادیه؟

فال روزانه جمعه 14 تیر 1398

کره شمالی سکه «عاری سازی از تسلیحات هسته‌ای» ضرب کرد

خانم‌ها فقط یک روز، شوهرشان را باردار کنند!

فال روزانه 13 تیر 1398

درآمد کارکنان بی‌بی‌سی چقدر است؟/ اختلاف فاحش درآمد مردان و زنان

مخاطرات برخورد پرندگان با شیشه هواپیما چیست؟