پایگاه خبری تحلیلی آریا جوان

آخرين مطالب

نقد فیلم مغزهای کوچک زنگ زده خواندني

نقد فیلم مغزهای کوچک زنگ زده

  بزرگنمايي:

آریا جوان - «مغزهای کوچک زنگ زده» فیلمی است که موقعیت‌های جدی و خشن را با موقعیت‌های پر سر و صدا و بامزه درآمیخته است و به همین سبب نمی‌توان تصمیم گرفت که لحن فیلم به کدام یک پهلو می‌زند. با نقد فیلم همراه با زومجی باشید.

«خشونت» از آن دسته موضوعاتی است که در کمتر فیلم ایرانی شاهد آن بوده‌ایم و « مغزهای کوچک زنگ زده » شاید یکی از اولین مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران باشد که با محوریت خشونت پیش می‌رود. در این فیلم شاهد روایت خانواده‌ای هستیم که در ساده‌ترین لحظات زندگی‌شان به نوعی خشونت دچار هستند و بدترین ناسزاها و بد و بیراه‌ها را نثار هم می‌کنند اما خشونت مورد ادعای فیلم تا چه اندازه از پرداخت درستی برخوردار است و آیا می‌توان آن را جدی گرفت یا نسبتی انسانی با آن برقرار کرد؟ با آنکه فیلم در یکی از حلبی‌آبادهای کثیف و سیاه جریان دارد اما خوشبختانه صفت «سیاه‌نما» شامل حالش نمی‌شود. پیش از این، شاهد فیلم‌های زیادی در سینمای ایران بوده‌ایم که با بردن دوربین به یکی از نکبت‌بارترین مکان‌ها و روایتی تحقیرآمیز از چند آدم بی‌خاصیت و بی‌دغدغه، سعی در کوبیدن سیاهی بر سر مخاطب و در بهترین حالت گدایی اشک او را داشته‌اند اما خوشبختانه مسئله محوری در «مغزهای کوچک زنگ زده» اصلا سیاهی نیست بلکه خشونت است و نسبت آن با خشونت؛ و این به تنهایی ساخته همون سیدی را یک پله از سایر فیلم‌های سیاه‌نما جلو می‌اندازد. اما مشکل فیلم دقیقا از جایی شروع می‌شود که مسئله خشونت و نسبت آن با شخصیت‌ها و طبعا مای مخاطب، آن قدر که باید توسط فیلم جدی گرفته نمی‌شود. لحن «مغزهای کوچک زنگ زده» در اغلب اوقات بامزه است اما فیلم از دل چنین موقعیت‌هایی می‌خواهد وضعیت جدی و خشنی را بیرون بکشد که هیچ رقمه با لحظات صرفا بامزه‌اش، سنخیتی ندارد. ادامه این متن بخش‌هایی از داستان فیلم را فاش می‌کند فیلم با مونولوگی از زبان شاهین (نوید محمدزاده) آغاز می‌شود و با توجه حضور پر رنگ او در اغلب پلات‌های قصه می‌توان این انتظار را داشت که او سوژه اصلی قصه است و ما نیز قصه را از دیدگاه او دنبال می‌کنیم. متاسفانه نقطه دیدی که منجر به سمپاتی ما با او شود، نه در کارگردانی دیده می‌شود و نه در شخصیت پردازی. آنچه که از شاهین می‌بینیم در بهترین حالت یک آدم پرگو و گاها بامزه است که این صفات شاید باعث شود تا او را صرفا یک تیپ «باحال» بدانیم اما غیر از این هیچ چیز دیگری از او دستگیرمان نمی‌شود. مثلا زمانی که می‌خواهد گوش پسربچه‌ای را ببرد، تردید دارد و نهایتا این کار را نمی‌کند و ما متوجه می‌شویم که خشونت عملا در ذات او نیست ولی این ویژگی در کارگردانی دیده نمی‌شود. به بیانی دقیق‌تر، نقطه دید او به تصویر راه نیافته است. تنها می‌دانیم که روحیات درونی شاهین با خشونتی که در کلام بروز می‌دهد کاملا در تضاد است اما این تضاد شخصیتی در نقطه دید و در تصویر دیده نمی‌شود. در آن سکانس بیش از شاهین، دوربین روی اطرافیانش مکث می‌کند و این یعنی در رساندن تضاد و کشمش درونی او ناتوان عمل می‌کند. عدم تبدیل نقطه دید و روحیات درونی شاهین به تصویر باعث شده است تا بسیاری از کارهایش غیرقابل باور شود.
بدتر از آن، هیچکدام از این رفتارهای جدی، منشائی در شخصیت‌پردازی شاهین ندارند؛ برعکس آنچه که جای شخصیت‌پردازی را گرفته، پرگویی و خشونت کلامی با لحنی بامزه است. در اغلب لحظات فیلم شخصیت‌ها مدام ناسزا و متلک نثار هم می‌کنند و لحن و ریتم بسیار تند فیلم، باعث می‌شود تا این به اصطلاح خشونت‌های کلامی گاها رنگ کمدی به خود بگیرند ولی زمانی که وارد وضعیت‌های جدیِ فیلم می‌شویم، لحن فیلم بی هیچ تمهیدی از شوخی به جدی تغییر می‌کند. مثلا زمانی که شاهین در وان کثیفی مشغول آفتاب گرفتن است یا سکانسی که پس از داد و بیدادهای بی‌دلیل دوستش را در قهوه خانه‌ای بغل می‌کند، کاملا کمدی جلوه می‌کنند. حال در موقعیتی جدی، وقتی که قتل خواهر در حال رخ دادن است، زیر پتو قایم شدن و انفعال شاهین بیشتر کمدی – آن هم از نوع احمقانه‌اش - است. اگر جدی است، خواستگاه‌اش کجا است؟ تا پیش از آن او تنها در ماشین می‌رقصید یا در وان کثیفش آفتاب می‌گرفت که مخاطب را می‌خنداند. پس از واقعه قتل نیز، جلوی دوستش در قهوه‌خانه دیوانه‌بازی در می‌آورد و باز هم موجب خنده ما می‌شود. خب، اینها برای چه هستند؟ آیا ویژگی غیر از «باحال بودن» و «دیوانه‌بازی» از شاهین به ما داده می‌شود؟ پس انفعال او در زمان قتل نه تنها نقطه دیدی به ما نمی‌دهد بلکه علتی هم در کار نیست. در اغلب لحظات فیلم شخصیت‌ها مدام ناسزا و متلک نثار هم می‌کنند و لحن و ریتم بسیار تند فیلم، باعث می‌شود تا این به اصطلاح خشونت‌های کلامی گاها رنگ کمدی به خود بگیرد
وقتی لحن غالب در طول فیلم کمدی – یا در بهترین حالت غیرجدی - باشد، موقعیت‌های جدی نیز ناخواسته کمدی جلوه می‌کنند و فیلم سهوا – یا شاید عمدا! – برخی موقعیت جدی را تبدیل به کمدی می‌کند. به یاد آورید پلانی را که پدر پس از مرگ همسرش، مشت خرما را با ولع در جیبش فرو می‌کند! این پلان با آن پلانی که بر سر جنازه همسرش اشک می‌ریزد اصلا همخوانی ندارد. بنابراین با این رفت و آمدهای متوالی و بی‌دلیل میان موقعیت‌های جدی و شوخی، چطور باید مسائل جدی را در فیلم به معنای سینمایی‌اش جدی گرفت؟ خاطرم هست بسیاری در سینما در سکانس برخورد شاهین در آرایشگاه زنانه، بلند بلند می‌خندیدند! واقعا در آن سکانس چیزی برای خندیدن وجود نداشت اما این واکنش مخاطب هم بی‌دلیل نیست؛ مای مخاطب تنها شاهین و کارهایش را از طریق دیوانه‌بازی‌‌هایش شناخته‌ایم و مدام به آنها خندیده‌ایم، حال در ساده‌ترین لحظات غیر کمدی نیز هنوز تصور و انتظار کمدی از او داریم. این موضوع تایید مشکلی است که پیشتر به آن اشاره کردم. وقتی لحن کمیک بر فیلم غالب شده، موقعیت‌های جدی ناخواسته کمدی جلوه می‌کنند. در حقیقت جایی که باید کمی شخصیت‌پردازی و تحریک سمپاتی مخاطب صورت می‌گرفت، تبدیل به نطق‌های پر سر و صدا و داد و هوارهایی شده که صرفا می‌توانیم به آنها لبخند بزنیم و نه چیزی بیشتر.
فقدان پرداخت به سایر شخصیت‌های فیلم نیز راه داده است. مثلا برادر کوچک‌تر که هیچ چیز از او نمی‌دانیم به جز دعوایی که آن هم نشان داده نمی‌شود، چطور یک‌باره تصمیم به خفه کردن خواهرش می‌گیرد یا مادری که پس از ناپدید شدن دخترش، ناگهان به شکل خنده‌داری از رخت خواب بلند شده و فحش و ناسزا می‌دهد یا دوست شاهین که از یک سوم پایانی فیلم به بعد، رها می‌شود و علت حضورش نیز در فیلم، به کل نامعین است. ما هیچ چیز جدی از این آدم‌ها نمی‌دانیم و ندیده‌ایم که حال بخواهیم کارهایشان را جدی بگیریم. به جز نوید محمدزاده که متاسفانه هنوز هم در تیپ همیشگی‌اش درجا می‌زند، بازی باقی بازیگران خوب است؛ خصوصا فرهاد اصلانی که با وجود نقص در شخصیت‌پردازی‌اش، از پس تیپی که باید ارائه دهد به خوبی برآمده است. «مغزهای کوچک زنگ زده» فیلم پر هیاهو و پر سر و صدایی است که خشونتش صرفا در کلام آن هم با لحنی کمیک در قالب متلک و ناسزا بروز می‌کند اما زمانی که باید جدی باشد و کمی مخاطب را نسبت به وقایع فیلم دغدغه‌مند کند، چیزی برای ارائه ندارد. هرگاه به این موضوع شک کرده‌اید، باید از خود بپرسید که آیا حاضر به تماشای دوباره و سه‌باره‌ی فیلم هستید؟ اگر خیر قطعا به این خاطر است که چیز جدی در فیلم برای دنبال کردن نیافتید و اگر بله، احتمالا برای تداعی دوباره‌ی همان لحظات کمدی در فیلم است.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

زنده شدن جوان 20 ساله در مراسم تشییع جنازه‌اش!

اینفوگرافی/ کدام کشورها ارزان‌ترین بنزین دنیا را دارند؟

راه‌حل خطرناک مادر آمریکایی برای مبارزه با گرما حاشیه‌ساز شد

فال روزانه سه شنبه 25 تیر 1398

بوی بد حافظه را تقویت می‌کند!

تبلیغات موسیقی، مافیا ندارد / در سریال مانکن، کاراکتر متفاوتی از من خواهید دید

نماهنگ زیبای «شاه پناهم بده»

همکاری جدید امید صباغ‌نو با حجت اشرف‌زاده

فال روزانه دوشنبه 24 تیر 1398

اصطلاح "نور به قبرش ببارد" از کجا آمده است؟

لحظات هولناک یک گروه ارتشی

اینفوگرافی / پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان کدامند؟

کشف دندان باستانی با سه ریشه/ عکس

فال روزانه یکشنبه 23 تیر 1398

گذرنامه کدام کشور اروپایی معتبرتر است؛ بریتانیا، آلمان یا فرانسه؟

عطری که بوی حرم می‌دهد/ سوغاتی نوستالژیک زائران امام هشتم از کجا می‌آید؟

عوارض خطرناک ایستاده نوشیدن آب!

روستایی در تونس که مردم آن در زیر زمین زندگی می‌کنند

کفش‌ پاشنه‌ بلند از کی مد شد؟

روستایی در تونس که مردم آن در زیر زمین زندگی می کنند

فال روزانه شنبه 22 تیر 1398

دری تاریخی متعلق به یک خانوادۀ ایرُنی در جمهوری اوستیا- آلانیا در منطقه قفقازِ روسیه

جسد مرد تنهای فرانسوی 11 سال پس از مرگ در خانه‌اش پیدا شد

یکی از کهن‌ترین کلیساهای جهان در غرب دریای خزر کشف شد

کشف سوراخ در جمجمه‌های باستانی+تصاویر

فال روزانه جمعه 21 تیر 1398

ماجرای حواشی دفترچه خاطرات دوران مجردی نویسنده مشهور روس / لئو تولستوی از زاویه‌ای دیگر

فال روزانه پنجشنبه 20 تیر 1398

داستان زندگی زنی که از مردان بهتر می‌جنگید / از شمشیربازی تا حضور در جنگ جهانی

فال روزانه چهارشنبه 19 تیر 1398

لاک‌پشت غول‌پیکر گالاپاگوس با وزنی معادل 400 کیلوگرم و طول بیش از 2 متر

سازمان غذا و داروی آمریکا: وجود 60 حشره در 100 گرم شکلات طبیعی است

فال روزانه سه شنبه 18 تیر 1398

در چه سنی باهوش‌تریم؟

فال روزانه دوشنبه 17 تیر 1398

ایموجی‌ای که کار دست یک کارمند داد

از سم عنکبوت تا شیر سوسک؛ معجزه سلامتی انسان

با نام‌ خیابان‌های تهران قبل از انقلاب اسلامی آشنا شوید

بهترین ساعات شبانه روز برای برقراری رابطه جنسی کدام است؟

فال روزانه یکشنبه 16 تیر 1398

بیماری روانی استالین چه بود؟

روش عجیب هیتلر برای آمادگی در سخنرانی‌های بزرگ + تصاویر

فـال روزانـه شنبه 15تیر 1398

نام محلات تهران از کجا می‌آید؛ چرا فرمانیه؟ چرا جوادیه؟

فال روزانه جمعه 14 تیر 1398

کره شمالی سکه «عاری سازی از تسلیحات هسته‌ای» ضرب کرد

خانم‌ها فقط یک روز، شوهرشان را باردار کنند!

فال روزانه 13 تیر 1398

درآمد کارکنان بی‌بی‌سی چقدر است؟/ اختلاف فاحش درآمد مردان و زنان

مخاطرات برخورد پرندگان با شیشه هواپیما چیست؟